Biyocoğrafya Bir Paleocoğrafya ve Ekoloji Yaklaşımı

Klimatoloji ve Meteoroloji
27 Aralık 2016
Finansman Problemleri
27 Aralık 2016

Biyocoğrafya Bir Paleocoğrafya ve Ekoloji Yaklaşımı

Amaç
“Biyocoğrafya, Bir Paleocoğrafya ve Ekoloji Yaklaşımı” başlıklı bu kitabın asıl amacı, “en geniş anlamıyla Coğrafi Bilimler, Biyolojik Bilimler ve Doğa Bilimleri lisans ve lisansüstü öğrencilerinin yanı sıra, konuyla ilgili bilim ve meslek dallarında bilimsel çalışmalar yapan genç akademisyen, uzman ve araştırmacıların, yeryüzündeki organizmaların (hayvanlar, bitkiler, mantarlar, yosunlar, algler, likenler, bakteriler, vb.) populasyon, topluluk ve komünitelerinin (yaşam birliği) coğrafi dağılış desenlerinin ve dinamik özelliklerinin arkasındaki tarihsel, evrimsel ve ekolojik neden, etmen ve süreçlerin ya da düzeneklerin neler olduğunu öğrenmelerini ve bu bilgileri hem doğal ekosistemleri ve biyolojik çeşitliliği anlamak hem de onların korunması amacıyla kullanabilmelerini” sağlamaktır.
İçerik
Kitabın ilk 5 konusu, aşağıda genelleştirerek şu alt konu ya da başlıklardan oluşur:
1. KONU (BİYOCOĞRAFYANIN TANIMI, AMACI, GELİŞİMİ VE KONULARI): Biyocoğrafya ve Ekoloji ile ilgili temel kavram ve tanımlar, Biyocoğrafya’nın amacı, bölümleri, tarihçesi ve gelişimi ile ilgili olduğu bilim dalları; Biyocoğrafya ile Biyoloji, Ekoloji, Evrim Çalışmaları, Klimatoloji ve Toprak Bilimi gibi bilim dallarının ilişkisi.
2. KONU (BİYOCOĞRAFYAYA GİRİŞ): Yerküre sistemleri, levha tektoniği ve atmosferin evrimi; Biyocoğrafya’nın çalışma konusu, yöntem ve ilkeleri; organizmaların sınıflandırılması, takson ve tür kavramları; Biyocoğrafya’da ölçek olgusu, ekolojik ve biyocoğrafi ilişkiler ve etkileşimler; Paleontoloji, Paleocoğrafya ve Paleoklimatoloji’nin Tarihsel Biyocoğrafyaya katkısı, izolasyon, ada Biyocoğrafyası ve Ekolojik Biyocoğrafya; yeryüzündeki yaşam alanlarının parçalanması. 3. KONU (BİYOSFERDEKİ DÖNGÜLER VE ETKİLEŞİM TİPLERİ): Biyosfer ve organizma işlevlerine coğrafi yaklaşım; biyosferdeki biyojeokimyasal döngüler; mineraller, kayaçlar ve kayaç döngüsü; besin zinciri; atmosferin ve okyanusların genel dolaşımı ve okyanus akıntılarının klimatolojik sonuçları.
4. KONU (EKOLOJİK ETMENLER VE İLİŞKİLER): Canlıların yaşam ortamları ve ekolojik istekleri; Biyocoğrafya’da çevresel ve ekolojik etmenler, ilişkiler ve uyum; Klimatolojik/Meteorolojik, Edafik (Toprağa İlişkin), Topografik, Biyotik ve İnsan etmenleri ile ekolojik etmenlerin ortak etkileri; ormanlar, iklim ve iklim değişikliği. 5. KONU (KARASAL FLORA VE FAUNANIN COĞRAFİ DAĞILIŞ İLKELERİ): Karasal flora ve faunanın coğrafi dağılışına yönelik anlamlı bir sınıflandırmanın oluşturulması; ekosistemler ve biyomlar; Biyocoğrafya’da öngörülebilir ilişkiler ve doğal dağılış desenlerinin nedenleri; süksesyon, Clement'in Süksesyon Kuramı, vejetasyon süksesyonu ve sınıflandırılması; seral topluluklar, klimaks ve klimatik klimaks, Akdeniz biyomunda süksesyon türleri ve özellikleri ile klimaks bitki tür ve tür toplulukları; canlıların evrimi, soyoluş, yokoluş ve ekolojik süksesyon; Yerküre’nin Fanerozoik’teki büyük kitlesel yokoluşları ve güncel ‘Yokoluş Bunalımı’; soyoluşsal sınıflandırma İçin evrim ağacının kullanılması.
Bu noktada, Kitabın hazırlanması, içerik ve kapsamının belirlenmesinde, iki önemli ‘sorun’ ya da konu ile karşılaştığımı söylemek isterim. Bunlardan birincisini, Kitabın özellikle lisans ve yüksek lisans öğrencilerine en uygun biçimde ulaşabilmesini sağlamak, daha açık bir söyleyişle Kitap üzerinde bir ek maliyete yol açması beklenen renkli şekil, harita ve fotoğraflar oluşturuyordu. Bu konu, Kitabın elinizdeki Birinci Baskısında siyah-beyaz basılması yoluyla çözümlenmiş oldu. Karşı karşıya kaldığımız ikinci ‘sorun’ ise, Kitapta hem kuramsal olarak hem de şekil, harita ve fotoğraflar gibi bir Biyocoğrafya kitabı için yaşamsal önemde olan temel ve yardımcı ya da tamamlayıcı öğelerin, genel olarak hayvanlar ve Hayvan Biyocoğrafyası (Zoocoğrafya) ile genel olarak bitkiler ve Bitki Biyocoğrafyası (Vejetasyon Coğrafyası ya da Fitocoğrafya) arasında dengeli bir dağılımının sağlanmasıydı.
İkinci ‘sorunun’ aşılmasına yönelik olarak, önce Kitabın “BİTKİ VE HAYVAN BİYOCOĞRAFYA BÖLGELERİNİN GELİŞİMİ” başlıklı 6. KONUSUNDA, her hangi bir ayrıma gidilmeksizin, genel olarak yeryüzündeki Biyocoğrafya bölgeleri, bu bölgelerin belirlenmesi ve oluşturulmasında önemli roller oynayan öncü bilim insanlarının yaptığı katkılar ve Biyocoğrafya âlemlerinin jeolojik evriminin kısa bir bireşimi yapıldı.
Sonra, çok uzun yıllardan beri Bitki Coğrafyası ya da Vejetasyon Coğrafyası altındaki başlıca araştırma ve uzmanlık alanlarından biri olan, Kitabın “FLORİSTİK BİTKİ COĞRAFYASI” başlıklı 7. KONUSUNDA, genel olarak, vejetasyon formasyonu alanlarının ve floristik bölgelerin oluşumu, dünyadan ve Türkiye’den örneklerle relikt alan ve relikt bitkiler ile endemizm ve endemikler ele alınarak tartışıldı.
Ancak bunların yapılmasından sonra, içerik, kapsam ve materyaller açısından oldukça denk ve pek çok noktada ortak özellikler taşıyan, iki ilişkili ama bağımsız konu, daha açık bir deyişle, Kitabın 8. KONUSUNU oluşturan “YERKÜRE’NİN FLORA ÂLEMLERİ VE BÖLGELERİ” ile 9. KONUSUNU oluşturan “YERKÜRE’NİN ZOOCOĞRAFYA ÂLEMLERİ VE BÖLGELERİ” ana bölümleri hazırlanabildi. Kitabın “TÜRKİYE’DE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK VE ENDEMİZM” başlıklı 10. KONUSUNDA, Türkiye’nin biyolojik çeşitliliği, endemik ve nesli tehlike altındaki türleri de, yukarıda tasarım, içerik ve kapsam sistematiğini kısaca açıkladığımız 7., 8. ve 9. konulardakine benzer bir biçimde, birlikte ama ayrı başlıklar altında tartışıldı.
Kitabın son ve ulaşmak istediğimiz ana hedef ve/ya da nihai amacı olarak gördüğümüz “GÜNÜMÜZÜN KARASAL BİYOMLARI VE VEJETASYON FORMASYONLARI” başlıklı 11. KONUSU, kendi bilimsel deneyim ve görüşlerimize dayanan bazı kuramsal yaklaşımlarımızı da yansıtma olanağını bulduğumuz, Yerküre’nin enerji dengesi ve iklim sisteminin çalışma ilkelerinin ışığında, küresel iklim sisteminin yeryüzündeki vejetasyon formasyonları ve biyomların oluşumu, gelişimi ve dağılış örüntülerinin evrimi üzerindeki rolü ve denetimi; biyom, bitki birlik ve formasyonu kavramlarının ilkeleri; Biyocoğrafya açısından önemli bitki topluluklarının, klimatik klimaks formasyon ve komünitelerin hiyerarşisi ve vejetasyon formasyonu gruplarından karasal biyomlara geçisin ana ilkelerine ilişkin, bilimsel açıklama ve tartışmalardan oluşur. Ayrıca, beklendiği gibi, bu konuda, yeryüzündeki karasal biyomlar, özellikleri, karakteristik bileşim ve dağılış desenleri ile son olarak günümüzde başlıca karasal biyomlarda yaşamlarını sürdüren karakteristik ve/ya da yerli fauna ile doğal biyotop, habitat ve savunakları konularına ilişkin gerekli ancak oldukça öz açıklama ve tartışmalara yer verildi.
11. KONUNUN son bölümünü oluşturan “Ana Biyomların Karakteristik Faunası ve Doğal Habitatları” başlığı altında, yeryüzündeki büyük biyomlara özgü faunayı niteleyen başlıca hayvan taksonları ve temel özellikleri, yaygın olarak bulundukları asıl yaşam ortamları (biyotop ve habitatlarını) ve/ya da savunakları, bu canlıların kabul edilmiş Latince ve olabildiğince dünyanın farklı ülke ve bölgelerinde kullanılan isimlerinin Türkçe karşılıklarını içerecek biçimde, özetle tartışıldı. Bu kapsamda, Türkiye’nin (ör. Avrasya Vaşağı, Karakal, Anadolu Leoparı, Hatay Dağ Ceylanı, vb.) ve dünyanın (ör. Tembel Hayvan, Avustralya Miğferli Devekuşu, Aslan Yeleli Altın Tamarin, Bengal Kaplanı, Zürafa, Uludoğan, Moğol Saigası, Kutup Ayısı, Kar Leoparı, Çinçilla, vb.) biyolojik çeşitlilik açısından iyi bilinen, bilim insanlarınca önemsenen, ancak çoğu çeşitli insan etkinlikleri ile bağlantılı çeşitli etmenler nedeniyle nesli tehlikede altındaki hayvanlara daha fazla yer verildi. Bu bölümünün biyomlardan hemen sonra, ancak ayrı bir bölüm olarak hazırlanmasındaki asıl amacımız ise, biyomlara özgü taksonlardaki bazı hayvanların fotoğraflarının, ana metnin bütünlüğünü bozmadan bir arada verilmesi yoluyla, okuyucunun metin ile karakteristik hayvanlar ve doğal yaşam ortamları arasında daha kolay bir bağ kurabilmesini sağlayabilmekti.
Kitaptan Yararlanma, Başarım ve Başlıca Çıktılar
Konuların olabildiğince yalın ve kolay anlaşılabilir olmasını sağlamak için, kitapta temel biyoloji (yaşambilim) ve dendroloji (ağaçbilim) bilgilerine oldukça az yer verildi. Bunun yerine, yukarıda saydığımız derslerden biri kapsamında, bu kitaba ek olarak bir “Temel Biyoloji” ve bir “Türkiye’nin Ağaç ve Çalıları” kitabından ilgili bölümlerini derste işlemek ve arazi çalışmalarında kullanmak üzere kaynak kitap olarak yararlanılması önerilir.
“Türkiye genelinde doğayı okumak ve özellikle Akdeniz iklimi ve vejetasyonunun egemen olduğu Güney Marmara Bölümü ve Ege Bölgesi ile nemli ılıman Avrupa orman florasını görme olanağını bulduğumuz Batı Karadeniz Bölümü, Kaz Dağı ve Uludağ’ın kuzey yamaçlarındaki karakteristik ağaç ve çalıları tanımak ve tanımlamak” olarak özetleyebileceğim arazi çalışmalarıyla da desteklediğim ve zenginleştirdiğim, burada kısaca açıkladığım bu yaklaşımı, uzun yıllar boyunca Coğrafya lisans programı kapsamında hem Bitki Coğrafyası (2005-2009 dönemi) hem de Biyocoğrafya (2009-2013 dönemi) derslerimde uyguladığımı, pedagojik ve başarım durumu açısından oldukça iyi sonuçlar elde ettiğimi vurgulamak isterim.
Sonuç olarak, Biyocoğrafya dersinin öğrenim çıktıları kapsamında, bu Kitabı asıl ders kitabı ve yardımcı kaynak olarak okuyan ya da Kitaptan ağırlıklı olarak yararlanan öğrencilerin, başlıca şu yetkinliklere sahip olmasını hedeflemekteyim: Buna göre, Biyocoğrafya, Vejetasyon Coğrafyası ve Karasal Ekoloji ya da eşdeğer bir ders kapsamında Kitabımızı okuyan ve başarılı olan bir öğrenci; (1) Biyolojik çeşitliliğin geçmişteki ve günümüzdeki alansal dağılış desenleri ve değişkenliğini anlar ve açıklar; (2) Organizmaların ve türlerin fiziksel ortamlarının evrimleşmesini, biyojeokimyasal döngüleri ve etkileşimleri, besin zincirini, ekosistemleri ve biyomları anlar ve bireşimini yapar; (3) Biyocoğrafyada çevresel etmenler, ilişkiler ve uyumu; canlıların evrimi ve Darwin’in Doğal Seçilim Yoluyla Türlerin Kökeni Kuramı’nı anlar ve açıklar; (4) Karasal florayı ve floristik bitki coğrafyasını tanımlar ve açıklar; (5) Relikt alan ve endemizm ile dünya ve Türkiye’deki relikt ve endemik bitki ve hayvanları bilir, tanımlar ve açıklar; (6) Dünyanın ve Türkiye’nin biyolojik çeşitliliği, karasal faunası, zoocoğrafya ve fitocoğrafya âlem ve bölgelerini, oluşum ve bileşimlerini, başlıca vejetasyon formasyonu, biyom ve karakteristik canlılarını tanımlar ve açıklar.
Eser Adı: Biyocoğrafya Bir Paleocoğrafya ve Ekoloji Yaklaşımı
Orijinal Dili: Türkçe
Dili: Türkçe
Yazar: Prof. Dr. Murat Türkeş
Kitabın Türü: Coğrafya, Fiziki Coğrafya
ISBN: 978-605-4613-87-8
Kağıt Bilgisi:Siyah Beyaz + Renkli 1. Hamur
Cilt Bilgisi:Amerikan Cilt
Basım Tarihi ve Yeri: 2015, Ankara
Kitap Boyutu: 16x23,5
Sayfa Sayısı: 450
Etiket Fiyatı:30.00