Klimatoloji ve Meteoroloji

Tür ve Şekil Bilgisi
27 Aralık 2016
Biyocoğrafya Bir Paleocoğrafya ve Ekoloji Yaklaşımı
27 Aralık 2016

Klimatoloji ve Meteoroloji

Eser Adı: Klimatoloji ve Meteoroloji
Orijinal Dili: Türkçe
Dili: Türkçe
Yazar: Prof. Dr. Murat Türkeş
Kitabın Türü: Fiziki Coğrafya, Klimatoloji ve Meteoroloji
Kağıt Bilgisi: Renkli Kuşe
Cilt Bilgisi: Dikişli Bez
Basım Tarihi ve Yeri: Aralık 2010, İstanbul
Kitap Boyutu: 19.5 x 27.5
Etiket Fiyatı: 97.20 TL

Türkçe Referans:

Türkeş, M. 2010. Klimatoloji ve Meteoroloji. Birinci Baskı, Kriter Yayınevi – Yayın No. 63, Fiziki Coğrafya Serisi No. 1, ISBN: 978-605-4613-26-7, 650 + XXII sayfa, İstanbul.

İngilizce Referans:

Türkeş, M. 2010. Climatology and Meteorology. First Edition, Kriter Publisher – Publication No. 63, Physical Geography Series No. 1, ISBN: 978-605-5863-39-6, 650 + XXII pp., İstanbul (in Turkish).

Kitabın Amacı, Hedefi ve İçeriği

Genel olarak Türkiye’deki ve dünyadaki klimatoloji ve/ya da meteoroloji öğretimi incelendiğinde, çeşitli bilim dallarından ve uzmanlık alanlarından öğrencilerin, birlikte ve/ya da ayrı olarak temel klimatoloji ve meteoroloji derslerini çeşitli bölümlerde zorunlu ya da seçmeli ders kapsamında aldıkları görülür. Bazı alanlarda temel klimatoloji ve/ya da meteoroloji dersleri, klimatoloji ve meteorolojinin öteki konularını ya da dallarını içeren çeşitli kuramsal dersler ve uygulamalar (örn. laboratuar dersleri, arazi-ölçüm çalışmaları) ile tamamlanır. Bazı bölüm ve alanlarda ise, temel klimatoloji ve/ya da meteoroloji dersleri o bölüm ve alanda gerekli olduğu için ya da öğrencilerin kendi entelektüel istekleri ile seçmeli olarak okunur.
Amaç
Klimatoloji ve Meteoroloji adını verdiğimiz bu kitap, coğrafya, meteoroloji, klimatoloji ve hidroloji vb. lisans öğrencilerinin ve klimatoloji ve meteorolojinin daha ileri çeşitli kuramsal ve uygulamalı derslerini alan lisansüstü öğrencilerin gereksinim duyacağı temel atmosfer, hava, iklim ve atmosferik çevre konularını içerir. Kitap ayrıca, klimatoloji ve/ya da meteorolojinin bazı konularını zorunlu ya da seçmeli ders olarak alan ya da bu konulara gereksinim duyan bilim ve mühendislik alanlarının ilgileneceği ve doğrudan yararlanacağı bir kitap olmayı da hedefler. Kitapta temel fizik ve matematik bilgisi gerektiren bazı ileri klimatoloji ve meteoroloji konuları, bunlara ilişkin eşitlikler ve çözümlü örnek problemler bulunmasına karşın, kitap ağırlıklı olarak klimatoloji ve meteorolojinin temellerini bütüncül bir yaklaşımla eksiksiz vermeyi amaçlar.
Bu yüzden, kitabın birinci baskısı, yukarıdaki satırlarda özetlenen yeni sorun ve konular ile atmosfer, hava, iklim ve atmosferik çevre konularıyla ilgilenen bilim dalları ve alanları ile ilgili mesleklerin gereksinimlerini karşılayacak temel bir ders ve kaynak kitabı olarak tasarlandı ve buna uygun bir içerikle hazırlandı. Bu kapsamıyla genel klimatoloji ve uygulamalı klimatolojinin çeşitli uzmanlık alanlarıyla ilgilenenleri, özellikle iklim, iklim değişikliği ve değişkenliği, atmosferik çevre, hidroklimatoloji, kuraklık ve çölleşme, sinoptik klimatoloji gibi konularda desteklemeyi ve onların gereksinimlerini karşılamayı amaç edindi. Meteoroloji ve uygulamalı meteorolojinin çeşitli konuları içinse, kitabın özellikle Güneş ve Yer radyasyonu, hava hareketlerini oluşturan ve denetleyen kuvvetler, hava haritalarının çözümlenmesi ve yorumlanması, şiddetli hava, bulut ve yağış oluşumu, yapay yağış, hidroloji ve su kaynakları vb. konularda iyi bir yol gösterici, sonrası için de iyi bir başvuru kaynağı olması amaçlandı. Benzer bir biçimde, kitapta, iklimsel rahatlık ve insan sağlığı, hava kirliliği, bulut, yağış ve sis oluşumu ve çeşitleri ve şiddetli hava gibi çok sayıda konuyla ilgili olarak Türkiye ve bölgesi açısından gereksinim duyulduğunu düşündüğümüz özel bilgi ve değerlendirmeler ile bireşimin ağırlıklı olarak yer almasına önem verildi. Kitabın burada üzerinde durulması gereken bir başka özelliği de, hemen her bölümdeki ana ve alt konulara ilişkin örnek grafik, diyagram (çizenek), harita, fotoğraf gibi eğitsel ve görsel materyallerin, Türkiye’den ve/ya da Türkiye’de hava ve iklimi denetleyen sinoptik ölçekli basınç ve rüzgar sistemlerinin etkili olduğu coğrafi alandan seçilmiş oluşudur. Fotoğraflarla birlikte kitaptaki toplam sayısı 362 olan şekillerin çoğu kendi özgün çalışma ve tasarımlarımıza dayanarak çizilirken, şekillerin bir bölümü temel kaynaklardaki bilinen örneklerden esinlenerek yeniden düzenlendi ve çizildi.
Klimatoloji ve Meteoroloji kitabı, atmosfer, hava, iklim ve atmosferik çevreye ilişkin bugünkü bilgilerimiz kapsamında, çağdaş meteoroloji ve klimatolojinin temellerini coğrafya, klimatoloji, meteoroloji, hidroloji, biyoloji, ekoloji, halk sağlığı, fizik, oseanografi, deniz bilimleri ve mimarlık ile meteoroloji, ziraat, orman, inşaat, jeoloji, hidrojeoloji ve çevre mühendisliği gibi bölümlerde okuyan lisans ve lisansüstü öğrencilerine ve bu alanlarda çalışan meslek sahiplerine, uzmanlara ve bilimcilere aktarmayı, bu bilgilerin üç boyutlu tartışılmasını, özümsenmesini, öğrenilmesini ve uygulanmasını sağlamayı hedefler.
Belirlenen bu hedefe ulaşabilmek için kitabın amacı da, atmosfer, hava ve iklimin temelleri; atmosferin fiziksel ve kimyasal özellikleri; fiziksel iklim sistemi; Yerküre’nin enerji bütçesi ve sıcaklık; hava basıncı, atmosfer dolaşımı ve rüzgarlar; hidrolojik döngü, atmosferde nem, doyma, yoğunlaşma, bulut oluşumu, kararlılık; yağış oluşumu, türleri ve klimatolojisi; hava ve iklimin şekillenmesindeki temel etmenlerden hava kütleleri ve cepheler, hava sistemleri, desenleri ve olayları; şiddetli hava olayları (gökgürültülü-şimşekli fırtına (oraj), hortum ve tropikal siklonlar) ve bunların doğal ve sosyal ortama olan etkilerinin incelenmesi; atmosferdeki kısa süreli süreçler, meteorolojik olaylar ve bunlardaki değişimler ile yeryüzündeki iklimler, onların kökenleri, dağılışları ve doğal çevreyi şekillendiren bir öğe olarak rolü konularında temel bilimsel bilgiyi sunmak, tartışmak ve öğrencinin uygulama, çözümleme ve bireşim yapma yeteneğini geliştirmek olarak belirlendi.
İçerik
Kitap, klimatoloji ve meteorolojinin temel konularının yanı sıra, son yıllarda yayımlanan ya da gözden geçirilmiş yeni baskıları yapılan kitaplarda sıklıkla yer alan uygulamalı ve seçilmiş konuları da içeren, aşağıda ana çizgileri ile verilen altı ana konuyu bütüncül ve çağdaş bir yaklaşımla sunacak biçimde tasarlandı:

  1. Konu (Atmosfer, Hava ve İklimin Temelleri), Yerküre sistemi ve atmosferi, yüzey ve yüksek atmosfer gözlemlerini, hava ve iklimi denetleyen etmenleri ayrıntılı olarak ele alarak, atmosfer, hava, iklim, iklim değişikliği ve fiziksel iklim sistemi konularını güncel bilimsel ve teknolojik gelişmelerin ışığı altında tartışır.
  2. Konu (Radyasyon ve Hava Sıcaklığı), temel olarak radyasyon ve hava sıcaklığı konularını kapsar. Bu ana konu, Güneş ve Yer radyasyonu, Yerküre’nin enerji dengesi ve ısınması, hava sıcaklığı ve ölçülmesine ilişkin ayrıntılı bir tartışmayı ve değerlendirmeyi içerir.
  3. Konu (Hava Basıncı, Atmosfer Dolaşımı ve Rüzgarlar), kitabın en kapsamlı, başka bir deyişle hem içerik hem de bölüm sayısı açısından en hacimli iki konu gurubundan birincisi özelliğini taşır. Bu yüzden bu bölüm, çok sayıda etkin eğitsel ve görsel materyal (çizelge, çizenek, harita ve fotoğraf, vb.) yardımıyla, hava basıncı, hava haritaları, rüzgarlar, dikey hava hareketleri ve onları oluşturan kuvvetler, küresel ve mezo ölçekli atmosfer dolaşımı, jet akımları ve yerel rüzgarlar konularının ayrıntılı bir tartışmasını ve sunumunu içerir. 2. Konuya benzer biçimde, hangi kapsamda el alınırsa alınsın 3 Konu temel bir klimatoloji ve/ya da meteoroloji dersinin ya da kursunun olmazsa olmaz nitelikteki başlıca bölümlerini içerir.
    3. Konu 8. Bölümde, sonraki konuları, özellikle yatay ve dikey hava hareketleri, atmosfer dolaşımı, bulut-yağış oluşumu ve yağışın coğrafi dağılışı, hava sistemleri ve şiddetli hava olayları gibi klimatoloji ve meteorolojinin önemli konularını kolay öğrenebilme ve üç boyutlu kavramayı sağlamak, yüzey ve yüksek hava haritalarını yorumlayabilmek ve temel hava öngörüleri yapabilmek için bağımsız bir “Hava Haritaları ve Çözümlemesi” bölümü tasarlandı. Bu bölümde, basınç sistemlerinin tanınması ve nitelendirilmesinin yanı sıra yüzey ve yüksek atmosfer hava haritalarının hazırlanmasında ve çizilmesinde kullanılan sinoptik meteoroloji kodları da yalınlaştırılarak açıklandı.
  4. Konu (Hidrolojik Döngü, Atmosferde Nem, Kararlılık, Bulut, Sis ve Yağış), örneği az sayıda kitapta bulunabilecek olan bir yaklaşımla ilgili tüm alt konular birer bağımsız bölüm olarak hazırlandı. Böyle bir bölüm tasarımı, hidroloji ve su kaynakları konularına ek olarak, kitapta, doyma, yoğunlaşma, bulut, yağış ve sis oluşumları, hidroklimatoloji ve hidrometeoroloji konu ve sorunlarına verilen önemin bir göstergesi olarak kabul edilmelidir. 4. Konu bu kapsamda, “Hidrolojik Döngü ve Atmosferde Nem”, “Adyabatik Sıcaklık Değişiklikleri ve Kararlılık”, “Bulut Oluşum Süreçleri ve Bulut Çeşitleri”, “Sis Oluşumu ve Çeşitleri”, “Yağış Oluşumu, Çeşitleri ve Yapay Yağış”, “Yağış Klimatolojisi” bölümlerine ayrılarak tartışıldı.
  5. Konu (Hava Kütleleri, Cepheler, Siklonlar ve Şiddetli Hava Olayları) ise, geleneksel klimatoloji ve/ya da meteoroloji ve atmosfer bilimleri temel ders kitaplarındaki alışılagelmiş uygulamalarla uyumlu bir bölüm dağılışı ve içeriği tasarlandı. Bu kapsamda, gökgürültülü fırtınalar ve orta enlem cephesel alçak basınç sistemleri gibi Türkiye ve bölgesinde etkin ve etkili olan hava sistemleri ve şiddetli hava olaylarına daha çok ağırlık verildi. 5. Konuda, hava kütleleri, cepheler, orta enlem siklon ve antisiklonları ve onların ürettiği hava olayları, gökgürültülü fırtınalar, hortumlar ve tropikal siklonlar kapsamlı olarak tartışıldı. Hava kütleleri, cepheler ve hava olayları, orta enlem siklon ve antisiklonları bölümleri, daha iyi anlaşılmalarını sağlamak amacıyla, Türkiye ve bölgesine ilişkin çok sayıda iki ve üç boyutlu özgün çizenek, harita ve fotoğraf ile etkili bir biçimde desteklendi.
  6. Konu, çağdaş klimatoloji ve/ya da meteoroloji kitaplarının çoğunda artık yaygın bir sunuş tarzı olan bazı önemli uygulamalı ve seçilmiş konuları ele aldığımız dört bölümden oluşturuldu. Uygulamalı ve Seçilmiş Konular, Atmosfer Optiği, Hava Kirliliği ve Asit Yağışları, İklimsel Rahatlık ve İnsan Sağlığı ile İklimlerin Sınıflandırılması bölümlerinden oluşur. Bunlardan, “Atmosfer Optiği” bölümü kuramsal, “Hava Kirliliği ve Asit Yağışları” ve “İklimsel Rahatlık ve İnsan Sağlığı” bölümleri ise uygulama özellikli seçilmiş konulardır. Bu bölümler, ileri uzmanlık ve/ya da bağımsız olarak okutulabilecek lisansüstü dersleri olarak düşünüldü. İklimlerin Sınıflandırılması başlıklı 29. bölüm, kitabın ders kitabı olarak okutulabileceği akademik birimlerde temel klimatoloji ve/ya da meteoroloji programını tamamlayıcı ya da ayrı bir ders olarak düzenlenebilir.
    Bugünkü kapsamıyla Klimatoloji ve Meteoroloji kitabının bu birinci basımı, hem hava sistemlerinin oluşumlarını, özelliklerini ve bağlantılı hava olaylarını, hem de yüzey ve yüksek atmosfer hava haritalarının çözümlenerek öznel değerlendirme ve öngörülerin yapılması için gerekli olan bilimsel bilgi, yöntem ve araçları içerir. Ancak, kitap için bağımsız bir nümerik (sayısal) hava tahmini bölümü hazırlanması düşünülmedi. Bunun nedeni, sayısal hava öngörüsünün bilimsel ve yeterli bir düzeyde açıklanabilmesi için, çok sayıda eşitlik, ileri matematik bilgisi ve hesaplamanın gerekli oluşudur. Burada tüm bunların verilmesi ise, kitabın ana hedef ve amacından sapmasına neden olacaktır.


Kitabın çeşitli bölümlerinde toplam 21 adet Çözümlü Örnek Problem, metnin akışını bozmamak ve kitabı ders kitabı olarak okutacak akademisyenin ya da öğretmenin önceliğine bırakarak çerçeve içerisinde verildi.
Klimatoloji ve Meteoroloji Kitabının gelecekteki olası gözden geçirilmiş baskılarında tüm bölümler için hazırlanması planlanmakla birlikte, kitabın bu birinci baskısında ancak altı bölümde birer, bir bölümde ise iki adet özel konu verilebildi.

Kitap, ayrıntılı sayılabilecek ama aynı zamanda yalın ve kolay anlaşılır bir Ekler Bölümü içerir. Ekler Bölümü, ilgili bölümlerde açıklanan çeşitli konulara ve yöntemlere ilişkin hesaplama ve birimler arası dönüşüm çizelgelerini, bazı evrensel sayıları ve nicelikleri içerir. Ayrıca, Ek A “Bilimsel Sayı ve İşaret Sistemi”ni, Ek B ise “Uluslararası Bilimsel Ölçü Birimleri Sistemi (SI)”ni açıklar.

İçindekiler
Önsöz
1. Konu
Atmosfer, Hava ve İklimin Temelleri
1. Bölüm: Atmosfer, Hava ve İklime Giriş
1.1 Meteoroloji ve Klimatoloji
1.2 Hava, İklim, Çevre ve İnsan Etkileşimleri
1.3 Hava ve İklim Öğeleri
1.3.1 Ölçülen Öğeler
1.3.2 Hesaplanan Öğeler
1.3.3 Dolaylı Öğeler
1.4 Yüzey ve Yüksek Atmosfer Gözlemleri
1.4.1 Yağış İstasyonları ve Gözlemleri
1.4.2 Küçük Klimatoloji İstasyonları ve Gözlemleri
1.4.3 Büyük Klimatoloji İstasyonları ve Gözlemleri
1.4.4 Sinoptik Meteoroloji İstasyonları ve Gözlemleri
1.4.5 Otomatik Hava Gözlem İstasyonları
1.4.6 Radyosonde İstasyonları ve Gözlemleri
1.5 Uydu Gözlemleri
1.5.1 Sabit Yörüngeli Uydular
1.5.2 Kutupsal Yörüngeli Uydular
1.6 Küresel Gözlem Sistemi
Kaynaklar

  1. Bölüm: Yerküre Sistemi ve Atmosfer
    2.1 Kuvvetler ve Hareketler
    2.1.1 Newton’un Hareket Yasaları
    2.1.2 Çekim Kuvveti
    2.2 Maddenin Özellikleri
    2.2.1 Maddenin Genel Özellikleri
    2.2.2 Maddenin Atom Yapısı
    2.2.3 Kimyasal Bağlar ve Molekül
    2.3 Yerküre Sistemi
    2.3.1 Katı Yerküre
    2.3.2 Suküre
    2.3.3 Havaküre
    2.3.4 Canlılar Küresi
    2.4 Atmosferin Bileşimi ve Evrimi
    2.4.1 Karbondioksit
    2.4.2 Su buharı
    2.4.3 Metan
    2.4.4 Diazotmonoksit
    2.4.5 Kloroflorokarbonlar
    2.4.6 Aerosol’ler
    2.4.7 Ozon
    2.4.8. Atmosferin Evrimi
    2.5. Atmosferin Dikey Yapısı ve Katmanları
    2.5.1. Hava Basıncının Dikey Değişimleri
    2.5.2. Hava Sıcaklığının Dikey Değişimleri ve Atmosferin Katmanları
    2.5.3. Hava Bileşiminin Dikey Değişimleri ve Atmosferin Katmanları
    Kaynaklar
  2. Bölüm: Hava, İklim ve İklim Değişikliğinin İlkeleri
    3.1 Hava ve İklim Kavramları
    3.2 Hava ve İklimi Denetleyen Etmenler
    3.2.1 Enlem
    3.2.2 Kara ve Deniz Dağılışı
    3.2.3 Atmosferin Genel Dolaşımı
    3.2.4 Okyanusların Genel Dolaşımı
    3.2.5 Yerşekilleri ve Yükselti
    3.2.6 Fırtınalar
    3.3 İklimsel Değişkenlik ve Değişiklik
    3.4 Fiziksel İklim Sistemi ve Bileşenleri
    3.4.1 Fiziksel İklim Sistemi Düşüncesi
    3.4.2 Fiziksel İklim Sisteminin Bileşenleri
    3.5 Eski İklim Değişikliklerinin İncelenmesi
    Kaynaklar
  3. Konu
    Radyasyon ve Hava Sıcaklığı
    4. Bölüm: Güneş ve Yer Radyasyonu
    4.1 Yerküre-Güneş İlişkileri
    4.1.1 Yerküre’nin Hareketleri
    4.1.2 Mevsimler
    4.1.3 Yerküre ve Güneş Arasındaki İlişkilerdeki Değişiklikler
    4.2 Isı ve Sıcaklık
    4.2.1 Isı Taşınması Düzeneği
    4.2.2 Işınım Yasaları
    4.3 Güneşlenme Süresi ve Güneş Işınımı Ölçümleri
    4.3.1 Güneşlenme Süresi Ölçümü
    4.3.2 Güneş Işınımı Ölçümü
    Kaynaklar
  4. Bölüm: Yerküre’nin Enerji Dengesi ve Isınması
    5.1 Gelen Güneş Işınımı
    5.1.1 Atmosferde saçılma
    5.1.2 Refleksiyon
    5.1.3 Absorpsiyon
    5.2 Giden Yer Işınımı
    5.3 Yerküre-Atmosfer Sisteminin Isı Enerjisi Bütçesi
    5.3.1 Yeryüzünün Enerji Bütçesi
    5.3.2 Atmosferin Enerji Bütçesi
    5.3.3 Gezegensel Enerji Bütçesi
    5.4 Yeryüzüne Gelen Güneş Işınımının Dağılışı
    5.4.1 Net Işınım
    5.4.2 Radyasyon Akılarının Enlemsel ve Mevsimsel Değişimleri
    5.5 Sera Etkisi
    5.5.1 Doğal Sera Etkisi
    5.5.2 Kuvvetlenen Sera Etkisi
    Kaynaklar
  5. Bölüm: Hava Sıcaklığı ve Ölçülmesi
    6.1 Sıcaklık Ölçümleri
    6.1.1 Mekanik Termometreler
    6.1.2 Elektrikli Termometreler
    6.2 Sıcaklık Ölçekleri
    6.3 Hava Sıcaklığı Verileri
    6.4 Sıcaklığı Gösterim Biçimleri
    6.4.1 Haritalar
    6.4.2 Grafikler
    6.5 Sıcaklık Değişimlerini Denetleyen Etmenler
    6.5.1 Kara ve Deniz Dağılışının Etkisi
    6.5.2 Okyanus Akıntılarının Etkisi
    6.5.3 Yükselti Etmeni
    6.5.4 Coğrafi Konum Etmeni
    6.5.5 Bulut Örtüsü ve Albedo
    6.6 Sıcaklığın Dünya Üzerindeki Dağılışı
    6.7 Sıcaklık Döngüleri ve Sıcaklık Gecikmesi
    6.7.1 Günlük Sıcaklık Değişimi ve Gecikmesi
    6.7.2 Yıllık Sıcaklık Değişimi ve Gecikmesi
    Kaynaklar
  6. Konu
    Hava Basıncı, Atmosfer Dolaşımı ve Rüzgârlar
    7. Bölüm: Hava Basıncı ve Ölçülmesi
    7.1 Gazlarla İlgili Temel Kavramlar ve Yasalar
    7.1.1 Kinetik Enerji
    7.1.2 Boyle Yasası
    7.1.3 Charles Yasası
    7.2 Gazların Davranışı ve Hava Basıncı
    7.2.1 İdeal Gaz Yasası
    7.2.2 Hidrostatik Eşitlik
    7.2.3 Hipsometrik Eşitlik
    7.2.4 Basıncın Yükseklikle Değişimi
    7.3 Hava Basıncının Ölçülmesi
    7.4 Deniz Düzeyi Basıncı
    7.4.1 Atmosfer Basıncının Deniz Düzeyine İndirgenmesi
    7.4.2 Barometre Düzeltme Eşitlikleri
    7.4.3 Barometre Düzeltmeleri ve DDB İçin Örnek 7.5 Yeryüzünde Kaydedilen En Düşük ve En Yüksek Basınç Değerleri
    Kaynaklar
  7. Bölüm: Hava Haritaları ve Çözümlemesi
    8.1 Yüzey Hava Haritaları
    8.1.1 Alçak Basınç
    8.1.2 Yüksek Basınç
    8.2 Standart Basınç Düzeyi Haritaları
    8.2.1 Yüksek Atmosfer Alçak ve Yüksek Merkezleri
    8.2.2 Yüksek Atmosfer Oluk ve Sırtları
    8.3 Hava Tahmin Raporları Nasıl Hazırlanır?
    Kaynaklar
  8. Bölüm: Hava Hareketlerini Oluşturan Kuvvetler
    9.1 Meteorolojide Kullanılan Koordinat Sistemleri
    9.2 Basınç Gradyanının Oluşumu ve Termal Dolaşım
    9.3 Basınç Gradyan Kuvveti
    9.4 Koriyolis Kuvveti
    9.5 Merkezkaç Kuvveti
    9.6 Sürtünme Kuvveti
    9.7 Jeostrofik Rüzgâr
    9.8 Gradyan Rüzgâr
    9.9 Rüzgâr Hızı ile Basınç Gradyan Kuvveti Arasındaki İlişki
    9.10 Siklostrofik Rüzgâr
    9.11 Sınır Tabakası Rüzgârları
    Kaynaklar
  9. Bölüm: Rüzgârın Ölçülmesi ve Tanımlanması
    10.1 Rüzgârın Yönü ve Frekansı
    10.2 Rüzgâr Hızı
    10.3 Rüzgâr Hızının Gösterimi
    10.4 Bofor Ölçeği
    Kaynaklar
  10. Bölüm: Dikey Hava Hareketleri, Kalınlık ve Basınç Hücreleri
    11.1 Alçak ve Yüksek Basınçlarda Yatay ve Dikey Hava Hareketlerinin Tanımlanması
    11.2 Basınç, Sıcaklık ve Kalınlık Arasındaki İlişkiler
    11.3 Basınç Hücrelerinin Dikey Yapısı
    11.3.1 Soğuk Çekirdekli Sığ Yüksek Basınç Sistemi
    11.3.2 Sıcak Çekirdekli Derin Yüksek Basınç Sistemi
    11.3.3 Soğuk Çekirdekli Derin Alçak Basınç Sistemi
    11.3.4 Sıcak Çekirdekli Sığ Alçak Basınç Sistemi
    11.4 Hava Basıncı, Sıcaklık ve Yoğunluk İlişkisindeki Karışıklıklar
    Kaynaklar
  11. Bölüm: Atmosfer Dolaşımı
    12.1 Atmosfer Hareketlerinin Ölçekleri
    12.2 Küresel Atmosfer Dolaşımı
    12.2.1 Basit Küresel Atmosfer Dolaşımı
    12.2.2 Üç Hücreli Dolaşım Modeli ve Büyük Basınç ve Yüzey Rüzgârı Sistemleri
    12.2.3 Geniş Alanlı Yüzey Basınç ve Rüzgâr Sistemleri
    12.2.4 Basınç ve Rüzgâr Sistemlerinin Yeryüzündeki Dağılışı
    12.3 Genel Atmosfer Dolaşımındaki Değişiklikler ve Musonlar
    12.3.1 Etki Alanlarının Mevsimlik Değişimi
    12.3.2 Musonlar
    Özel Konu (1): El Niño-Güney Salınımı Olayı
    Kaynaklar
  12. Bölüm: Yüksek Atmosfer Batı Rüzgârları ve Jet Akımları
    13.1. Batı Rüzgârları
    13.2. Jet Akımları
    13.3 Batı Rüzgârlarındaki Jet Akımları ve Rossby Dalgaları
    13.4 Rossby Dalgaları ve Yerküre’nin Isı Dengesi
    Kaynaklar
  13. Bölüm: Mezo Ölçekli Dolaşım ve Yerel Rüzgarlar
    14.1 Deniz ve Kara Meltemleri
    14.1.1 Deniz Meltemi
    14.1.2 Kara meltemi
    14.2 Vadi ve Dağ Meltemleri
    14.2.1 Vadi Meltemi
    14.2.2 Dağ Meltemi
    14.3 Fön Rüzgârları
    14.3.1 Adyabatik Isınma ve Soğuma
    14.3.2 Fön Rüzgârlarının Oluşumu ve Özellikleri
    14.3.3 Fön ve Fön Benzeri Rüzgârların Etkileri
    Kaynaklar
  14. Konu
    Hidrolojik Döngü, Atmosferde Nem, Kararlılık, Bulut, Sis ve Yağış
    15. Hidrolojik Döngü ve Atmosferde Nem
    15.1 Yerküre’nin Su Kaynakları, Hidrolojik Döngü ve İklim
    15.1.1 Hidrolojik Döngü
    15.1.2 Hidrolojik Denge
    15.2 Suyun Durum Değişiklikleri
    15.3 Buharlaşma ve Terleme
    15.4 Atmosferde Nem
    15.4.1 Havanın Doyması
    15.4.2 Nem Kavramları
    15.4.3 Bağıl Nem Değişiklikleri
    15.4.4 Bağıl Nemin Doğal Değişimleri
    15.4.5 Doyma Noktası
    15.4.6 Hava Nemi Ölçümleri
    Kaynaklar

16.Bölüm: Adyabatik Sıcaklık Değişiklikleri ve Kararlılık
16.1 Adyabatik Sıcaklık Değişiklikleri
16.1.1 Hissedilir Isı
16.1.2 Gizli Isı
16.1.3 Termodinamiğin Birinci Yasası
16.1.4 Atmosferde Yükseklikle Sıcaklık Değişimi
16.1.5 Adyabatik Sıcaklık Değişme Oranı
16.1.6 Yükselmeyle Yoğunlaşma Düzeyi (LCL)
16.2. Atmosferde Kararlılık
16.2.1 Genel Kararlılık Koşulları ve Kuralları
16.2.2 Kararlılık Kuralları
16.2.3 Yükselmeyle Yoğunlaşma Düzeyinde Bulut Oluşumu
16.2.4 Kararlılıktaki Günlük Değişimler ve Hava
16.2.5 Kararlılık ve Hava Kirliliği
16.2.6 Kararlılığı Değiştiren Etmenler
16.2.7 Kararlılığın Görsel Belirtileri
Özel Konu (2): Yüksek Atmosfer Sondajları İçin Kullanılan Logaritmik Diyagramlar:
Skew-T Log-P Diyagramı
Kaynaklar

  1. Bölüm: Bulut Oluşum Süreçleri ve Bulut Çeşitleri
    17.1 Bulut Oluşumu Süreçleri
    17.1.1 Soğuma Olmaksızın Hava Kütlelerinin Karışması ile Bulut Oluşumu
    17.1.2 Yükselme Olmaksızın Soğuma ile Bulut Oluşumu
    17.1.3 Yükselme Yoluyla Soğuma ve Bulut Oluşum Düzenekleri
    17.2 Bulut Çeşitleri ve Sınıflandırılması
    17.2.1 Şekillerine Göre Bulut Sınıflandırması
    17.2.2 Yüksekliklerine Göre Bulut Sınıflandırması
    17.2.3 Bulut Alt Çeşitleri
    Kaynaklar
  2. Bölüm: Sis Oluşumu ve Çeşitleri
    18.1 Soğuma Yoluyla Oluşan Sisler
    18.1.1 Radyasyon Sisi
    18.1.2 Adveksiyon Sisi
    18.1.3 Yamaç Sisi
    18.2 Buharlaşma Yoluyla Oluşan Sisler
    18.2.1 Buhar Sisi
    18.2.2 Cephesel Sis
    Kaynaklar
  3. Bölüm: Yağış Oluşumu, Çeşitleri ve Yapay Yağış
    19.1 Yağış Oluşumu
    19.1.1 Yoğunlaşma Çekirdekleri
    19.1.2 Yağmur Damlalarının Büyümesi
    19.1.3 Yağmur Damlalarının Soğuk Bulutlarda Büyümesi (Bergeron-Findeisen Süreci)
    19.1.4 Yağmur Damlalarının Sıcak Bulutlarda Büyümesi (Çarpışma-Birleşme Süreci)
    19.2 Yağış Çeşitleri
    19.3 Yağışın Süresi ve Şiddeti
    19.4 Bulut Tohumlama ve Yapay Yağış
    19.4.1 Bulut Tohumlama Çeşitleri
    19.4.2 Sıcak Bulutların Tohumlanması ve Değiştirilmesi
    19.4.3 Soğuk Bulutların Tohumlanması ve Değiştirilmesi
    19.4.4 Uygulamaya İlişkin Bazı Ayrıntılar
    19.4.5 Dolaylı Modifikasyonlar
    19.4.6 Bulut Tohumlamanın Çevresel, Sosyoekonomik ve Yasal Sonuçları
    19.5 Yağış ölçümü
    Özel Konu (3): Türkiye’de Bulut Tohumlama ve Yapay Yağış Uygulamaları
    Kaynaklar
  4. Bölüm: Yağış Klimatolojisi
    20.1 Yıllık Ortalama Yağış Dağılışı ve Nedenleri
    20.1.1 Yerküresel Etmenler
    20.1.2 Coğrafi Etmenler
    20.2 Yağış Rejimi Bölgeleri
    20.2.1 Ekvatoral Yağış Rejimi ve Bölgesi
    20.2.2 Tropikal Yağış Rejimi ve Bölgeleri
    20.2.3 Subtropikal Çöl Rejimi ve Bölgeleri
    20.2.4 Subtropikal Akdeniz Yağış Rejimi ve Bölgeleri
    20.2.5 Orta Enlem Yağış Rejimleri ve Bölgeleri
    20.2.6 Polar Yağış Rejimi ve Bölgesi
    20.2.7 Tropikal Muson Yağış Rejimi ve Bölgeleri
    20.3 Türkiye’nin Yağış Klimatolojisi
    20.3.1 Ortalama Yağış Dağılışı
    20.3.2 Yağış Rejimi
    20.3.3 Yağışın Yıllar Arası Değişkenliği
    20.4 Türkiye Yağışlarının Klimatolojik Olasılıkları
    Özel Konu (4): Kuraklık: Belirlenmesi, Nitelendirilmesi ve İzlenmesi
    Kaynaklar
  5. Konu
    Hava Kütleleri, Cepheler, Siklonlar ve Şiddetli Hava Olayları
    21. Bölüm: Hava Kütleleri
    21.1 Temel Kavramlar
    21.2 Hava Kütlelerinin Kaynak Bölgeleri
    21.3 Hava Kütlelerinin Sınıflandırılması
    21.4 Hava Kütlelerinin Modifikasyonları
    21.4.1 Termodinamik Modifikasyonlar
    21.4.2 Mekanik Modifikasyonlar
    21.5 Gezegensel Cephe Kuşakları ve Hava Kütleleri
    21.5.1 Gezegensel Cephe Kuşaklarının Dağılışı
    21.5.2 Hava Kütlelerinin Özellikleri ve Dağılışları
    21.6 Akdeniz Havzası’nda ve Türkiye’de Etkili Olan Hava Kütleleri
    21.6.1 Egemen Hava Akımları
    21.6.2 Kışın Etkili Olan Hava Kütleleri
    21.6.3 Yazın Etkili Olan Hava Kütleleri
    Kaynaklar
  6. Bölüm: Cepheler ve Hava Olayları
    22.1. Giriş
    22.2 Cepheler ve Meteorolojik Özellikleri
    22.2.1 Soğuk Cephe
    22.2.2 Sıcak Cephe
    22.2.3 Oklüzyon Cepheler
    22.2.4 Duralar Cephe
    Kaynaklar
  7. Bölüm: Orta Enlem Siklon ve Antisiklonları
    23.1 Orta Enlem Siklonları
    23.1.1 Orta Enlem Siklonlarının Başlıca Özellikleri
    23.1.2 Orta Enlem Siklonlarına Bağlı Rüzgar Değişimleri
    23.1.3 Siklon Hareketinin Yönü ve Hızı
    23.1.4 Orta Enlem Siklonlarının Oluşumu
    23.1.5 Orta Enlem Antisiklonunun Oluşumu
    23.2 Orta Enlem Siklonunun Yaşam Döngüsü
    23.3 Orta Enlem Siklonunu Tanımlayıcı Hava Koşulları
    23.4 Akdeniz Havzası Siklonları
    23.4.1 Akdeniz Siklonlarının Jenetik Sınıflandırılması
    23.4.2 Akdeniz Havzası Siklonlarının Oluşum Alanları
    23.4.3 Akdeniz Havzası Siklon Yolları ve Frekansları
    23.4.4 Orta ve Doğu Akdeniz Siklonları
    23.4.5 Akdeniz Havzasına Dışarıdan Giren Siklonlar
    Özel Konu (5): Bir Cephesel Alçak Basıncın 21-23 Ocak 2004’te Çanakkale Yöresinden Geçişi Sırasında Gözlenen Hava Değişimleri
    Kaynaklar
  8. Bölüm: Gökgürültülü Fırtınalar
    24.1 Giriş
    24.2 Tek Hücreli Gökgürültülü Fırtınalar
    24.3 Çok Hücreli Gökgürültülü Fırtınalar
    24.4 Süperhücre Gökgürültülü Fırtınaları
    24.5 Cepheler ve Oraj Çizgileri
    24.6 Gökgürültüsü, Şimşek ve Yıldırım
    24.6.1 Maddenin Elektriksel Özellikleri
    24.6.2 Gökgürültülü Fırtına Bulutunun Elektriksel Özellikleri
    24.6.3 Gökgürültülü Fırtına Bulutunda Yük Alanlarının Oluşumu
    24.6.4 Şimşek-Yıldırım ve Gökgürültüsü
    Kaynaklar
  9. Bölüm: Hortumlar ve Tropikal Siklonlar
    25.1 Hortumlar
    25.1.1 Hortum Gelişimi
    25.1.2 Su Hortumları
    25.1.3 Sinoptik Ölçekli Hortum Oluşum Koşulları
    25.1.4 ABD’de Hortum Oluşturan Koşullar
    25.2 Tropikal Siklonlar
    25.2.1 Tropikal Siklonun Oluşumu ve Gelişme Aşamaları
    25.2.2 Tropikal Siklonun Yapısı ve Özellikleri
    25.2.3 Tropikal Siklonların Coğrafi Dağılışı
    25.2.4 Tropikal Siklonun Yaşam Süresi
    Özel Konu (6): Tornado Oluşumu İçin Örnekler
    Kaynaklar
  10. Konu
    Uygulamalı ve Seçilmiş Konular
    26. Bölüm: Atmosfer Optiği
    26.1 Atmosferdeki Işık ve Renk Gösterileri
    26.2 Işık Işınının Yansıması, Kırılması ve Kırınması
    26.3 Işık Işınlarının Atmosferde Bükülmesi ve Sonuçları
    26.3.1 Yüksekte Görünme Etkisi
    26.3.2 Alçakta Görünme Etkisi
    26.3.3 Büyük Görünme Etkisi
    26.3.4 Küçük Görünme Etkisi
    26.4 Seraplar
    26.5 Güneş’in ve Ay’ın Yer Değiştirmesi
    26.6 Yeşil Parıltı
    26.7 Gökkuşağı
    26.8 Işık Tacı
    26.9 Işık Halkası
    26.10 Hale
    26.11 Yalancı Güneş
    26.12 Güneş Kulesi
    Kaynaklar
  11. Bölüm: Hava Kirliliği ve Asit Yağışları
    27.1 Başlıca Hava Kirleticileri
    27.1.1 Kükürt Bileşikleri
    27.1.2 Azot Bileşikleri
    27.1.3 Ozon
    27.1.4 Öteki Hava Kirleticileri
    27.2 Hava Kirliliğinin Oluşumunu ve Dağılışını Denetleyen Etmenler
    27.2.1 Atmosferik Kararlılık
    27.2.2 Rüzgar Etmeni
    27.2.3 Topografyanın Rolü
    27.3 Hava Kirliliğini Arttıran Etmenler
    27.4 Asit Birikimi ve Yağışı
    27.4.1 Asit Birikiminin Oluşumu
    27.4.2 Kaynak ve Birikim Alanları
    27.4.3 Yağışın Asit Düzeyi
    27.5 Hava Kirliliğinin ve Asit Birikiminin Denetlenmesi ve Önlenmesi
    27.5.1 Türkiye’deki Yasal Düzenlemeler ve Uygulamalar
    Özel Konu (7): Türkiye’de Hava Kirliliği Ölçümleri: Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı
    Özel Konu (8): ABD’de SO2 Salımlarının Salım Ticareti ile Sınırlandırılması
    Kaynaklar
  12. Bölüm: İklimsel Rahatlık ve İnsan Sağlığı
    28.1 İklimsel İnsan Rahatlığı
    28.2 İklimsel Rahatlık İndisleri
    28.2.1 Nemlilik İndisi
    28.2.2 Islak Hazne Sıcaklığı
    28.2.3 Hissedilen Sıcaklık – Bir Isı-Nem İndisi Olarak
    28.2.4 Hissedilen Sıcaklık – Bir Rüzgar Soğuğu İndisi Olarak
    28.3 İndislerin Kullanımı
    28.4 İklim Değişikliği ve İnsan Sağlığı
    28.4.1 Sıcaklık Öngörüleri
    28.4.2. Küresel Isınmanın Uç Sıcaklık Değerlerine Etkileri
    Kaynaklar
  13. Bölüm: İklimlerin Sınıflandırılması
    29.1 Küresel İklimleri Sınıflandırma Düşüncesi
    29.2 İklim Sınıflandırma Yaklaşım ve Yöntemleri
    29.2.1 Radyasyona Dayanan İklim Sınıflandırmaları
    29.2.2 Hava Sıcaklığına Dayanan İklim Sınıflandırmaları
    29.2.3 Yağışa Dayanan İklim sınıflandırmaları
    29.2.4 Buharlaşma-Terlemeye ve Toprak-nem Dengesine Dayanan İklim Sınıflandırmaları
    29.2.5 Bitki Örtüsü ve Toprak Özelliklerine Dayanan İklim Sınıflandırmaları
    29.2.6 Köppen-Geiger İklim Sınıflandırması
    29.2.7 Strahler ve Trewartha’nın Yaklaşımına Göre Köppen-Geiger Sınıflandırma Sisteminin Klimatolojisi
    Kaynaklar

Ekler
Ek A Bilimsel Sayı ve İşaret Sistemi
Ek B Uluslararası Bilimsel Ölçü Birimleri Sistemi (SI)
Ek C Bazı Birim Dönüşümleri, Evrensel Sayılar ve Nicelikler
Ek D Elementlerin Listesi
Ek E Sıcaklık Birimleri Arasında Dönüşümler
Ek F Çanakkale’nin Ortalama Sıcaklık İstatistikleri
Ek G Barometre Değerinin Düzeltilmesi ve Deniz Düzeyine İndirgenmesi
Ek H Sinoptik Gözlem Kodlarının Açıklanması, İstasyon Modelleri ve Hava Haritalarına İşlenmesi
Ek I Hız Birimleri Arasında Dönüşümler
Ek J Hava Kalitesi Birimleri
Kaynaklar
Dizin