Adnan Menderes’in Ölümü – İdamın Hafızası

Bu kitap, Adnan Menderes’in ölümünü üç ayrı hafıza ve bilgi ekseni üzerinden inceler: Şevket Süreyya Aydemir’in tarihsel-yapısal anlatısı, son günlere ilişkin fotoğraflar ve İsmail Şenyüz’ün tekil bedeni görünür kılan tanıklığı, bu iki çerçevenin dışında kalan sessizlik. Aydemir, Menderes’in siyasal dramını ekonomik kriz, modernleşme, merkez-çevre gerilimi ve asker-siyaset ilişkileri içinde açıklar. Son günlere ilişkin fotoğraf kareleri hükmün insan bedenindeki geri döndürülemez sonucunu kayda geçirir. Kitap, bu iki bakışın ortak biçimde merkezde tuttuğu Menderes çerçevesinin dışına yönelir. 49’lar, değiştirilen yer adları ve Sivas Kampı üzerinden aynı dönemin sessiz bırakılan deneyimlerini sorgular.

Serhat Soyşekerci, Menderes’i tek bir mağduriyet veya sorumluluk cümlesine hapsetmiyor. Kendi iktidar döneminin siyasal sorumluluğunu taşıyan bir başbakanın, daha sonra olağanüstü bir yargı düzeninin mağduru olabileceğini gösteriyor. Fotoğrafı kanıtla, tanıklığı kesin hakikatle, yapısal koşulları kaderle özdeşleştirmeden hukuk, siyasal güç ve kolektif hafıza arasındaki gerilime yaklaşıyor. Bazı ölümler tarihe gömülmez. Bazı sorular da zamanla susmaz. Tarihin sonucu sabit, hafızanın sonucu ise açık uçludur. Adnan Menderes’in ölümü de, hükmü verilmiş ama anlamı kapanmayan soru olarak yaşamaya devam ediyor.